NEDEN BAZI İNSANLAR 4–6 SAAT UYKUYLA YETİNEBİLİYOR?

www.biomedya.com EYLÜL - EKİM » 2026 BİYOTEKNOLOJİ VE YAŞAM BİLİMLERİ GAZETESİ 03 NEDEN BAZI İNSANLAR 4–6 SAAT UYKUYLA YETİNEBİLİYOR? CEVAP GENLERİMİZDE OLABİLİR Çoğu insan için düzenli ve yeterli uyku sağlığın temel unsurlarından biri. Buna karşın bazı insanlar, yaşamları boyunca gecede yalnızca dört ila altı saat uyuyarak kendilerini dinlenmiş hissedebiliyor. Üstelik bu kişilerde kısa uyku, klasik anlamda kronik uykusuzlukla aynı tab- loyu oluşturmuyor. Bilim insanları bu durumu ailesel doğal kısa uyku olarak tanımlıyor. Araştırmalar, bu özelliğin bazı kişilerde genetik varyantlarla ilişkili olabilece- ğini gösteriyor. NIH tarafından akta- rılan çalışmalardan birinde, üç nesil boyunca doğal olarak kısa uyuyan bir aile incelendi ve ADRB1 genindeki nadir bir mutasyon belirlendi. Bu varyantın uyku-uyanıklık döngüsünde rol oynayan beyin hücrelerinin aktivitesini değiştir- diği gösterildi. ADRB1 tek örnek değil. Araştırmalar DEC2/BHLHE41, NPSR1 ve GRM1 gibi genlerdeki varyantların da ailesel doğal kısa uyku ile ilişkili olabileceğini ortaya koydu. 2026’da yayımlanan güncel bir derleme de bu genetik listenin geniş- lemeye devam ettiğini ve SIK3 gibi yeni adayların araştırıldığını bildiriyor. KISA UYKU ILE UYKUSUZLUK AYNI ŞEY DEĞIL Burada önemli bir ayrım var. Gece dört veya beş saat uyumak, kişinin genetik olarak “doğal kısa uyuyan” biri olduğunu göstermiyor. Doğal kısa uyuyan kişiler genellikle daha az uyumalarına rağmen gündüz aşırı uykululuk yaşamıyor ve bu özellik çoğunlukla yaşam boyu devam ediyor. Buna karşılık kişinin uyku süresi yaşam tarzı, stres, iş koşulları veya uyku bozuk- lukları nedeniyle azalmışsa sonuç farklı olabilir. Genel popülasyonda kısa uyku ile çeşitli sağlık sorunları arasında iliş- kiler bulunduğundan, birkaç saat uyu- manın herkes için genetik bir avantaj olduğu düşünülmemeli. GENLER UYKUYU NASIL ETKILIYOR? Uyku süresi tek bir gen tarafından belir- lenmiyor. Büyük genom çalışmalarında yüzlerce genetik bölgenin uyku süre- siyle ilişkili olduğu görüldü. 2023 yılında yayımlanan geniş bir genom çalışması kısa uyku için 84 bağımsız genetik bölge tanımladı. Bu nedenle doğal kısa uyku, genetik, sinir sistemi, sirkadiyen ritim ve uyku düzenleme mekanizmalarının bir araya geldiği karmaşık bir özellik olarak değerlendiriliyor. Bu araştırmaların ilginç tarafı yalnızca “bazı insanlar neden az uyuyor?” soru- suna yanıt aramaları değil. Bilim insan- ları aynı zamanda bu kişilerin uyku kalitesini sağlayan biyolojik mekaniz- maları çözmeye çalışıyor. UYKUNUN BIYOLOJISINI ANLAMANIN ANAHTARI OLABILIR Doğal kısa uyuyan kişilerin incelenmesi, gelecekte uyku bozukluklarının tedavi- sinde yeni hedefler ortaya çıkarabilir. Ancak bugün için herhangi bir genetik varyantı temel alarak uyku süresini bilinçli biçimde azaltmak mümkün değil. Araştırmaların asıl amacı, insan beyninin uyku ihtiyacını nasıl belirlediğini anla- mak. Belki de geleceğin uyku araştırma- ları “kaç saat uyumalıyız?” sorusundan çok, “beyin kaliteli uykuyu nasıl oluştu- ruyor?” sorusuna odaklanacak. Kaynak: NIH – Gene identified in people who need little sleep · PubMed – Mendelian sleep and circadian gene- tic variants · 2026 sleep genetics review – PubMed Sahibi ve Sorumlu Yazı İşleri Müdürü Süleyman GÜLER Editör / Ecem KOÇER Sanat Yönetmeni / Fatih ÇETİN Grafik Tasarımcı / Nazlı Kardelen ARAZ Hukuk Danışmanları / Av. Ersan BARKIN Av. Murat TEZCAN Mali Danışman / İrfan BOZYİĞİT / SMMM İdare Merkezi Oğuzlar Mah. 1374 Sok. No:2/4 Balgat - ANKARA Tel: 0 312 342 22 45 Fax: 0 312 342 22 46 Yayın Türü / Yerel Süreli OKURA NOT BioMedya Gazetesi’nde yayınlanan yazılarda ve makalelerde öne çıkarılan görüşlerin sorumluluğu BioMedya yayın organına ve/veya Prosigma Firması’na değil, yazarlara aittir. Yazarlar sundukları çalışmaların içinde yer alan şirketlerle danışmanlık ya da başka iş ilişkileri içinde olabilirler. Aynı zamanda reklamlar; reklam verenlerin sorumluluğundadır. Ürün tanıtımı sayfalarında yayınlanan ürün bilgileri, ilgili firmaların sunumları olup üretici firma sorumluluğundadır. www.prosigma.net info@prosigma.net